در دومین جلسه از دوره آموزشی «آشنایی با نظام فکری و تربیتی رهبر معظم انقلاب»، آقای محمد قائمی راد، پژوهشگر هسته مکتب امام خمینی (ره) مرکز رشد دانشگاه امام صادق (ع)، به تبیین اولین «صورتبندی» از نظام فکری رهبری تحت عنوان «جریان حیات انسان در تاریخ» پرداخت. وی تاکید کرد که رهبر انقلاب، برخلاف بسیاری از متفکران، نظام فکری خود را نه از مبانی نظری صِرف، بلکه از دل «میدان» و «مسئله» آغاز میکنند و نقطه شروع این نظام، مفهوم «حرکت» به مثابه «فلسفه بودن آدمی» است که خود از «ایمان» نشأت میگیرد.
قائمی راد در ابتدای سخنان خود به تشریح مبانی روششناختی استخراج نظام فکری رهبری پرداخت. او با اشاره به تفاوت رویکرد رهبر انقلاب با متفکرانی نظیر شهید مطهری، توضیح داد: «دغدغه اول ما این بود که خود رهبری چگونه نظام فکری را صورتبندی کردند.» وی افزود که رهبری برخلاف شهید مطهری که «از مبانی شروع میکرد و به مسائل میرسید»، معمولاً «مسائل را میگفتند و در دل آن مبانی را بیان میکردند.» این پژوهشگر، خروجی این تحقیق را دستیابی به «چهار صورتبندی اصلی» دانست که این جلسه به اولین مورد آن اختصاص دارد.
این پژوهشگر هسته مکتب امام خمینی (ره) با استناد به کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، نقطه آغازین بحث رهبری را «حرکت» به معنای «عمل» و «مسئولیت» معرفی کرد و گفت: «حرکت که فلسفه بودن آدمی است، سکوی پرش و نقطه آغازی دارد که همان ایمان است.»
او در ادامه به تشریح «کیفیات سهگانه ایمان» از منظر رهبری پرداخت:
۱. ایمان آگاهانه: وی اولین ویژگی را «آگاهانه» بودن ایمان در مقابل ایمان «کورکورانه»، «متعصبانه» یا «صندوقخانهای» دانست.
۲. ایمان متعهدانه: سخنران جلسه، ویژگی دوم را «متعهدانه» یا «مسئولانه» بودن ایمان برشمرد و تأکید کرد: «ایمان اگر متعهدانه نباشد، اصلاً ایمان نیست.» این تعهد باید «همیشگی، همهجایی و همگانی» باشد، نه «دلبخواهی و گاهگاهی».
۳. ایمان مستقر: قائمی راد سومین صفت را «مستقر بودن» ایمان در قلب در مقابل ایمان «عاریهای» عنوان کرد و راههای رسیدن به آن را «تدبر و تفکر»، «عمل و تعهد» و «خضوع و تضرع» برشمرد.
پس از تبیین مفهوم ایمان، آقای قائمی راد به سراغ اصل بحث «جریانشناسی تاریخ» رفت. او توضیح داد که بر اساس انواع ایمان، دو جریان کلی در تاریخ شکل میگیرد: «جریان خداگرایی (اسلام)» در مقابل «جریان خودگرایی (کفر و شرک)». وی افزود: «رهبری برای این دو جریان، سهگانههای متقابلی را ترسیم میکنند.»
او سهگانه جریان خداگرا را «معنویت، عقلانیت و عدالت» و سهگانه جریان خودگرا (اومانیسم) را «مادیت (مادیگرایی)، جاهلیت و سلطه» معرفی کرد. قائمی راد تأکید کرد که این تقابل، یک دعوای تاریخی از ابتدای خلقت تاکنون بوده و امکان آشتی ماهوی میان این دو جریان وجود ندارد.
پژوهشگر مرکز رشد دانشگاه امام صادق (ع) در بخش پایانی سخنان خود، این جریانشناسی را به درون دایره اسلام آورد و به تشریح تقابل «اسلام ناب» (جریان ایمان) و «اسلام آمریکایی» (جریان نفاق) پرداخت. او با اشاره به اینکه اسلام آمریکایی مصداق همان جریان «خودگرا» و در خدمت «سلطه» است، ویژگی محوری اسلام ناب را «جامعیت» در مقابل دو سر افراط (مانند تحجر داعشی) و تفریط (مانند نگاه سکولار و کمرنگکننده دین) دانست.
وی افزود: «اسلام ناب بر تلازم اجزایی استوار است که در نگاههای انحرافی از هم جدا میشوند.» قائمی راد از جمله این تلازمها به «تلازم تعقل و تعبد»، «تلازم علم و عمل»، «تلازم دنیا و آخرت»، «تلازم فرد و جامعه»، «تلازم دیانت و سیاست» و «تلازم دافعه و جاذبه» اشاره کرد و محور اصلی این دعوا را مسئله «دیانت و سیاست» دانست.
گفتنی است، دوره آموزشی «آشنایی با نظام فکری و تربیتی رهبر معظم انقلاب» با همت مجموعه کرامت و با همکاری هسته مکتب امام خمینی (ره) مرکز رشد دانشگاه امام صادق (ع) در پاییز ۱۴۰۴ برگزار شده است.
