در پنجمین جلسه از دوره آموزشی «آشنایی با نظام فکری و تربیتی رهبر معظم انقلاب»، دکتر مجتبی باباخانی، استاد دانشگاه و پژوهشگر هسته مکتب امام خمینی (ره) مرکز رشد دانشگاه امام صادق (ع)، به تشریح «زنجیره تحقق حیات طیبه جمعی» از منظر رهبر معظم انقلاب پرداخت. به بیان وی، در نگاه آیتالله خامنهای، این زنجیره تمدنی، از «خودسازی» فردی آغاز و منجر به «حرکت انقلابی» میشود و پس از گذراندن مراحل «نظام اسلامی»، «دولت اسلامی» و «جامعه اسلامی»، به ایجاد «تمدن نوین اسلامی» میرسد که غایت نهایی آن، بازگشت به «انسانسازی» در مقیاس جمعی است.
دکتر باباخانی بحث خود را با این مقدمه آغاز کرد که از منظر رهبر انقلاب هر تحول اجتماعی عظیم، از یک «اتفاق درونی» در یک فرد آغاز میشود. وی با بیان مسیری که انقلاب عظیم نبوی (ص) طی کرده است، این نقطه شروع را «خودسازی اولیه» یا «بعثت درونی» نامید که طی آن، فرد، پیش از آغاز حرکتی در مسیر اصلاح اجتماع، ابتدا شاهد وقوع تحولی در درون خود است.
این پژوهشگر هسته مکتب امام خمینی (ره) افزود، گام بعدی، «کادرسازی» است که در این گام، فردی که به آن خودسازی درونی رسیده، یک «تیم اولیه» یا «هسته سخت» را شکل میدهد که ویژگی منحصربهفرد این کادر اولیه، شکلگیری «ولایت» به معنای «پیوند روحی» و «همبستگی عمیق» میان اعضاست. این پیوند روحی، آن هسته اولیه را که در جامعه خود در اقلیت به سر میبرند قادر میسازد تا در برابر فشار جامعه طاغوتی مقاومت کند.
پس از طی نمودن این دو گام، امکان «گسترش دعوت و عمومی کردن دامنه نهضت» وجود خواهد داشت که در آن فردی که نوعی بعث درونی در وی اتفاق افتاده و توانسته جمعی را با خود همراه و همدل کند، میتواند انقلابی اجتماعی را رقم بزند که منجر به تغییر نظم حاکم و استقرار نظم جدید در جامعه خواهد شد.
استاد دانشگاه امام صادق (ع) سپس به تشریح «زنجیره پنجگانه تمدنی» پرداخت و گامهای آن را چنین تشریح نمود:
۱. نظام اسلامی: پس از وقوع حرکت انقلابی و براندازی نظام سیاسی حاکم، «نظام اسلامی» جدید برپا میشود. در برپایی نظام سیاسی جدید باید به تفکیک میان «ساخت حقوقی» (مانند قانون اساسی) و «ساخت حقیقی» جامعه یعنی روح و معنای حاکم بر ساختارهای سیاسی و حقوقی جدید تأکید کرد و به این نکته توجه داشت که اثربخشی و دوام ساخت حقوقی نظام، وابسته به تفهیم و تحقق این روح و معنای درونی است.
۲. دولت اسلامی: گام بعدی حرکت به سوی تحقق حیات طیبه جمعی، تشکیل «دولت اسلامی» است که از منظر رهبری، بر «جامعه اسلامی» تقدم دارد. وی «دولت» را نه به معنای قوه مجریه، بلکه «مجموعه کارگزاران حکومت» تعریف کرد و استدلال کرد که ابتدا باید «خواص» جامعه و «امرا» و گردانندگان حکومت اصلاح شوند تا بتوانند مقدمات لازم برای اصلاح «سازوکارها»ی حاکم بر اداره جامعه را فراهم کنند.
۳. جامعه اسلامی: با شکلگیری دولت اسلامی و اصلاح سازوکارها توسط آن، «جامعه اسلامی» شکل میگیرد که میتوان آن را همان شکلگیری حیات طیبه اجتماعی و حاکمیت دین بر جامعه دانست. جامعه اسلامی با این نگاه جامعهای است که در آن، آرمانهاى اسلامى، اهداف اسلامى، آرزوهاى بزرگى که اسلام براى بشر ترسیم کرده است، تحقق پیدا میکند.
۴. تمدن اسلامی: گام نهایی، شکلگیری «تمدن اسلامی» است که میتوان گفت به نوعی تحقق جامعه انقلابی در وسعت جهانی است. شاخصهى اصلى و عمومى این تمدن، بهرهمندى انسانها از همهى ظرفیتهاى مادى و معنوىاى است که خداوند براى تأمین سعادت و تعالى آنان، در عالم طبیعت و در وجود خود آنان تعبیه کرده است.
دکتر باباخانی در جمعبندی خود، نکته کلیدی را بازگشت این زنجیره به «انسانسازی» دانست. او این فرایند را به یک فرایند رشد و تکمیل «حلزونی» تشبیه کرد که در آن «خودِ» فردی، به یک «خودِ جمعی» توسعه مییابد و هدف نهایی تمدنسازی، ایجاد بستری برای تعالی و خودسازی تمام افراد جامعه است. نکته دیگری که باید در فهم این فرایند رسیدن به حیات طیبه جمعی مورد توجه قرار گیرد، توجه به تناسب و تناظر اصول و گامهای طی فرایند رشد و نیل به کمال در یک «فرد» و یک «جامعه» است؛ یعنی تقریباً همان مراحلی که یک فرد از خودسازی اولیه و بعث درونی تا نیل به جامعه اسلامی طی میکند، جامعه اسلامی این مراحل را برای رسیدن به تمدن جهانی اسلام طی میکند.
گفتنی است، دوره آموزشی «آشنایی با نظام فکری و تربیتی رهبر معظم انقلاب» با همت مجموعه کرامت و با همکاری هسته مکتب امام خمینی (ره) مرکز رشد دانشگاه امام صادق (ع) در پاییز ۱۴۰۴ برگزار شده است.
