جلسه اول سلسله جلسات «تبیین جایگاه حقیقی علم، عالم و معلوم از منظر الهی» با همّت حلقه منظومه فکری علامه طباطبایی (رضوان الله تعالی علیه) برگزار شد. این سلسله جلسات با ارائه حجت الاسلام استاد عابدینی در شهر مقدس قم برگزار میشود. استاد عابدینی که از اساتید برجسته حوزوی و ممحّز در آثار علامه طباطبایی […]
جلسه اول سلسله جلسات «تبیین جایگاه حقیقی علم، عالم و معلوم از منظر الهی» با همّت حلقه منظومه فکری علامه طباطبایی (رضوان الله تعالی علیه) برگزار شد. این سلسله جلسات با ارائه حجت الاسلام استاد عابدینی در شهر مقدس قم برگزار میشود. استاد عابدینی که از اساتید برجسته حوزوی و ممحّز در آثار علامه طباطبایی میباشند، در این جلسات به تبیین جایگاه حقیقی علم، عالم و معلوم و ارائه نظام منسجم آن میپردازند. این مباحث در شناخت و جایابی مقوله علوم انسانی اسلامی در نظام معرفت علمی و روشها و راهبردهای مواجهه و تولید آن راهگشاست.
استاد عابدینی در ابتدای این جلسه، تعریف علم را در هر مکتب، مسبوق به نگاه کلان و هستیشناسانه آن مکتب دانستند. و برای روشن شدن موضوع بحث به بررسی حقیقت علم از منظر هستیشناسی اسلامی در حکمت متعالیه پرداختند. و فرمودند که با نگاه متعالی مطرح شده توسط آخوند ملاصدرا، علم یک حقیقت ماهوی و مفهومی نیست، بلکه یک حقیقت وجودی است و وقتی علم وجودی شد، تعریف ندارد لذا ما باید به دنبال ارتباط با حقیقت علم باشیم نه مفهومسازی و حد زدن به آن.
ایشان اشاره کردند؛ ضمن لزوم بررسی و انتخاب رویکرد مختار خود در حوزه علم، نباید راه خود را از علوم فعلی که نازلهای از حقیقت علم است به صورت کلی جدا کنیم و آنقدر وجوه افتراق را پررنگ کنیم که علم نزد ما و نزد عالمان امروزی تنها یک مشترک لفظی باقی بماند. بلکه باید ضمن تبیین جایگاه حقیقی علم از منظر الهی سعی کنیم تا نگاه موجود به علم و عالِم را توسعه داده و از این قیود و حدود به مرتبه حقیقی خود سعه دهیم. با این نگاه و رویکرد، رابطه ما گذر کردن و رشد دادن علوم فعلی به مرتبه واقعی خود خواهد بود، نه کنار گذاشتن و طرد کلی آنها.
بعد از بررسی این مقدمات، بحث اصلی و مفصل استاد در این جلسه به تاریخچه و منشأ شکلگیری علوم در تاریخ بشر علم اختصاص داشت. ایشان با استفاده از آیات و روایات، مبدأیت و منشأیت علوم مختلف را به انبیاء الهی بازگرداندند. معجزات انبیاء الهی نیز با همین سیر قابل تبیین و تحلیل است. برای مثال معجزه حضرت آدم علیهالسلام به عنوان اولین نبی الهی، حروف معجم بوده است. حضرت ادریس، مبدأ حکمت و فلسفه و همان هرمس در ادبیات فلسفه یونان است. حضرت نوح (علیهالسلام) به عنوان مبدأ دانش نجّاری و کشتیسازی در تاریخ علم مطرح است. دانشی که خود به عنوان دانش مادر صنایع مختلفی از جمله عایقسازی را با خود به همراه داشته است. همچنین علم عمران و شهرسازی از علومی است که مبدأ آن حضرت نوح است. ایشان بعد از نزول کشتی در کنار رود فرات ۸۰ شهر را به دستور الهی و بر اساس آموزههای وحیانی بنا کرد. حضرت موسی (علیهالسلام) علاوه بر غلبه علمی بر دانش سحر و مادهشناسی، علم حقوق (قانونگذاری) و مدنیت اجتماعی را به طور کامل از طریق شریعت پیاده کرد. ذیالقرنین به عنوان یک انسان الهی صنعت استخراج آهن و آلیاژسازی (از مس و سرب) و سدسازی را برای بشر به ارمغان آورد.
با این نگاه، بسیاری از سوالات و اشکالات حوزه مباحث علم و دین به کلی مرتفع میگردد. اگر مبدأیت علم و حتی فنون مختلف از قبیل حکمت، خیاطت، دامپروری، قانونگذاری، شهرسازی، علمالطبیعه و… به انبیاء بازمیگردد، پس اساسا دوگانه علم و دین یک دوگانه غلط و اشتباه است. رابطه علم با دین، نه جدایی، نه همپوشانی و نه همکاری بلکه عینیت و وحدت است. همچنین بررسی تاریخ این انبیاء الهی به ما دلالتها و افقهای نوینی در علوم مختلف ارائه میدهد.
استاد عابدینی ضمن شرح و تفسیر این مطلب که معجزه هر نبی در حقیقت مرتبه عالی علم و غلبه بر علوم همان عصر بوده است، خاطر نشان کردند که انبیاء مردم را با ارائه افق برتر علمی به سوی خدای متعال دعوت مینمودند، امروز هم وظیفه ما در دعوت به سوی خدای متعال باید از دالان علم و ارائه افق برتر علم باشد و از آنجایی که عصر ارائه تکنولوژی و دانشهای فنی به عنوان دست برتر به پایان رسیده، امروز افق نگاه بشر به سوی علوم انسانی معطوف است. اگر علوم انسانی ارائه شود که بتواند بشر را با وجود همه این تکنولوژیها و امکانات به آرامش و اطمینان حقیقی برساند، افق برتر و معجزه عصر فعلی محقق شده است و بشر در مقابل آن خاضع و تسلیم میشود.
با توجّه به تمرکز مأموریتی حلقه منظومه فکری علامه طباطبایی بر شرح استاد عابدینی بر اندیشه و آثار علامه طباطبایی، این جلسه در امتداد پروژه علمآموزی و شاگردپروری استاد عابدینی و با موضوع تبیین جایگاه حقیقی علم، عالم و معلوم از منظر الهی برگزار شد و انشاءالله ادامه این بحث در جلسههای آتی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
