مردم از دولت چه میخواهند؟ رفع فیلتر در سایه!
مردم از دولت چه میخواهند؟ رفع فیلتر در سایه!

در آستانه یک‌سالگی شکل‌گیری دولت چهاردهم فرصت مناسبی است که اولویت‌های دنبال شده در این یک سال مورد ارزیابی و بررسی قرار گیرد. در این یک سال تصویر دولت در حوزه فضای مجازی بیش از همه با رفع فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی خارجی و به‌ویژه رفع فیلتر واتساپ گره خورده است. اگرچه در راستای تحقق وعده‌های انتخاباتی، ایجاد تصویر مثبت در این زمینه می‌تواند آورده سیاسی برای دولت داشته باشد و البته دغدغه بخشی از کاربران را نیز مرتفع نماید اما اکتفا به آن می‌تواند دغدغه‌های بخش‌های دیگر و بزرگتری از جامعه را نادیده بگیرد.

در آستانه یک‌سالگی شکل‌گیری دولت چهاردهم فرصت مناسبی است که اولویت‌های دنبال شده در این یک سال مورد ارزیابی و بررسی قرار گیرد. در این یک سال تصویر دولت در حوزه فضای مجازی بیش از همه با رفع فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی خارجی و به‌ویژه رفع فیلتر واتساپ گره خورده است. اگرچه در راستای تحقق وعده‌های انتخاباتی، ایجاد تصویر مثبت در این زمینه می‌تواند آورده سیاسی برای دولت داشته باشد و البته دغدغه بخشی از کاربران را نیز مرتفع نماید اما اکتفا به آن می‌تواند دغدغه‌های بخش‌های دیگر و بزرگتری از جامعه را نادیده بگیرد. گله‌مندی مردم از مسائل مهمی همچون سرعت و کیفیت اینترنت، دغدغه‌‌های فرهنگی و اجتماعی ایشان در این حوزه، تکالیف و اولویت‌هایی همچون تاب‌آوری زیرساخت‌های ارتباطی و سایر خدمات برخط در برابر بحران‌های احتمالی، توسعه زیرساخت‌های فضایی، پیشرفت در فناوری‌های نوین راهبردی و… ازجمله دیگر مسائلی است که دولت لازم است برای توسعه متوازن و اصولی زیرساخت‌ها و خدمات فضای مجازی کشور به آن‌ها توجه نماید. فارغ از برنامه‌ریزی‌های راهبردی در حوزه فضای مجازی، یکی از مؤلفه‌های مشخص‌کننده اولویت و دستورکار دولت‌ها خواسته‌ها و انتظارات مردم است که لازم است برای پاسخ عملی و یا اقناع و تصحیح ادراک نادرست احتمالی تدبیری صورت بگیرد. بر این اساس، این سؤال که: اصلی‌ترین مسئله‌ای که دولت در حوزه فضای مجازی باید به آن بپردازد چیست؟ طی دو موج نظرسنجی در مهرماه ۱۴۰۳ و خرداد ماه ۱۴۰۴ از کاربران فضای مجازی پرسیده شده است. بر اساس این نظرسنجی که توسط سپهرا با همکاری مرکز تحلیل اجتماعی (متا) انجام شده است اگرچه مردم اجماعی بر یک مسئله مشخص ندارند اما نتایج موج دوم این پیمایش در خرداد ۱۴۰۴ حاکی از آن است که «فضای ناسالم و محتوای نامناسب اینترنت برای خانواده یا کودکان» با حدود ۲۵.۸ درصد و «کیفیت و سرعت پایین دسترسی به اینترنت» با حدود ۲۴.۹ درصد و «هزینه و قیمت بالای اینترنت» و «فیلتربودن پلتفرم‌هایی مثل اینستاگرام و تلگرام» هر کدام با حدود ۱۵ درصد در رده اول تا چهارم مسائل و خواسته‌های مردم از دولت قرار می‌گیرند. همچنین بر اساس موج اول این پیمایش در مهرماه ۱۴۰۳ «کیفیت و سرعت پایین دسترسی به اینترنت» با حدود ۲۲.۷ درصد، «فیلتربودن پلتفرم هایی مثل اینستاگرام، واتس‌آپ و تلگرام» با حدود ۱۹.۱ درصد، «فضای ناسالم و محتوای نامناسب اینترنت برای خانواده یا کودکان» با حدود ۱۶.۵ درصد و همچنین «هزینه و قیمت بالای اینترنت» با حدود ۱۶ درصد اصلی‌ترین مسائل دولت از نظر کاربران فضای مجازی بوده است.همچنین بر اساس نتایج این دو موج پیمایش، «نبود آزادی بیان در فضای مجازی» با ۵.۳ درصد در سال ۱۴۰۳ و حدود ۴ درصد در سال ۱۴۰۴ از میان ۶ مسئله بررسی شده در این پیمایش، در جایگاه آخر قرار گرفته است؛ اگرچه این به معنای اهمیت نداشتن مسئله آزادی بیان برای مردم نیست اما غالب مردم به‌هرحال آن را در مقایسه با سایر مسائل بیان شده، اولویت پیش روی دولت نمی‌دانند. این درحالی است که دولت با طرح استدلال‌هایی همچون آزادی بیان استرداد لایحه مقابله با اخبار جعلی را در دستورکار قرار داد در صورتی که این لایحه می‌توانست در بهبود فضای ناسالم و محتوای نامناسب اینترنت برای خانواده کودکان که از نظر حدود ۲۶ درصد کاربران اولویت‌دارترین مسئله دولت است نقش آفرین باشد. اصلاح نقدهای احتمالی و ارائه این لایحه به دور از هیاهوی رسانه‌ها می‌تواند گامی در این راستا و قانونمند شدن فضای مجازی باشد. علاوه بر آن در تحلیل نتایج این دو موج نظرسنجی، کاهش میزان افرادی که رفع فیلترشبکه‌های اجتماعی خارجی را مسئله اولویت‌دار دولت می‌دانند نیز اگرچه به‌دلیل تفاوت اندک در دو موج چندان قابل اعتنا نیست، اما می‌تواند نشانه‌هایی از اهمیت یافتن سایر مسائل برای مردم یا کمتر شدن این دغدغه به‌واسطه اتفاقات و شرایط مختلف در سال ۱۴۰۴ باشد.بنابراین می‌توان گفت که اولاً مسائل اولویت‌دار پیش‌روی دولت از منظر کاربران، در یک سال اخیر در مجموع تغییر چندانی نکرده است و صرفاً اولویت‌ها مقداری جا به جا شده است. مثلاً «فضای ناسالم و محتوای نامناسب اینترنت برای خانواده یا کودکان» مسئله‌ای است که در خرداد ماه ۱۴۰۴ حدود ۲۵.۸ درصد از کاربران آن را در مقایسه با دیگر اولویت‌ها، به‌عنوان مسئله اصلی پیش روی دولت بیان کرده‌اند؛ در حالی که در پیمایش اول، این مسئله با حدود ۱۶.۵ درصد جایگاه سوم را داشته است. لذا دولت لازم است در پیگیری این انتظارات مشخص مردم گام بردارد.ثانیاً مسئله کیفیت و قیمت اینترنت (که به لحاظ هم جنس بودن و وابستگی به یکدیگر، تجمیع شده‌اند) با حدود ۳۸.۷ درصد در موج اول و ۳۹.۶ درصد در موج دوم، مورد اجماع‌ترین مسئله‌ای است که دولت می‌تواند به آن بپردازد.با توجه به نتایج این دو پیمایش و عملکرد و تصویر ارائه شده از وزارت ارتباطات در یک سال اخیر
که غالباً با رفع فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی خارجی گره خورده است، لازم است دولت در تعیین اولویت‌ها و دستورکارهای خود توجه بیشتری به نظر مردم داشته و تحت تأثیر فشارهای رسانه‌ای و سیاسی اولویت‌های خود را تغییر ندهد تا بتوان هم دغدغه بخش بزرگتری از مردم ناظر به این فضا را پاسخ داد و هم بتوان با توسعه و پیشرفت فناورانه از فرصت‌های بی‌نظیر آن برای اعتلای جمهوری اسلامی ایران بهره برد.داده‌های این پیمایش، در مهرماه ۱۴۰۳ و خرداد ماه ۱۴۰۴ (هفته دوم خرداد ماه) از ۱۲۰۰ نفر افراد بالای ۱۸ سال از سراسر کشور، در بستر پانل ملی متا و با حاشیه خطای ۴ درصد گردآوری شده‌اند.