به مناسبت سالروز آغاز زعامت رهبر معظم انقلاب اسلامی، نشستی علمی با عنوان «مکتب مدیریت دولتی اسلامی در اندیشه حضرت امام خامنهای (مدظلهالعالی): تحلیلی بر الگوی ادارۀ اسلامی» در تاریخ ۱۷ خرداد ۱۴۰۴ برگزار شد. این نشست توسط «هسته مکتب امام خمینی(ره)» برگزار شد و سخنران آن دکتر سیدمهدی سیدطباطبایی، مسئول اندیشکده مجاهد، بود که بخشی از رساله دکتری خود را در این جلسه ارائه کرد.
در ابتدای جلسه، دکتر سیدطباطبایی با اشاره به اهمیت موضوع ارائه، آن را پاسخی به دغدغهای راهبردی در اندیشه آیتالله خامنهای دانست. وی تصریح کرد که بنابر فرمایش رهبر معظم انقلاب، جمهوری اسلامی دارای آرمانی است که در «ارائه الگوی اداره اسلامی» خلاصه میشود و تحقق این آرمان، مقدمهای برای الگودهی جهانی نظام اسلامی بهشمار میرود.
بخش نخست سخنرانی به تبیین مبانی نظری مکتب مدیریت اسلامی اختصاص داشت. سخنران با رجوع به مباحث هستیشناسی، از مفهوم توحید بهعنوان سنگبنای این مکتب یاد کرد و با استناد به بیانات آیتالله خامنهای در «طرح کلی اندیشه اسلامی»، دو بُعد اصلی توحید -نفی عبودیت غیرخدا و نفی طبقات اجتماعی- را شالوده نظم اجتماعی توحیدی دانست. به اعتقاد وی، بسیاری از نظامهای موجود در صورت نداشتن بنیان توحیدی در ساختار و فرآیند، همچنان جاهلی باقی خواهند ماند.
در ادامه، وی ضمن بازخوانی انتقادی الگوهای رایج در مدیریت دولتی کشور طی چهار دهه گذشته، به ناکارآمدی تمرکز صرف بر تربیت مدیران مؤمن یا اصلاح اسناد و سیاستها اشاره کرد. از نظر وی، نقطه مغفول در این میان، عدم توجه به «علت صوری» یا قواره و سازوکار اداره جامعه است؛ جایی که مفاهیمی مانند ساختار، نظام اجتماعی و فرآیندهای اداره جای میگیرند. وی این بعد را کانون اصلی تمایز مکتب مدیریت اسلامی با سایر مکاتب خواند.
دکتر سیدطباطبایی در بخش دوم سخنرانی، به بازتعریف مفاهیم بنیادین اندیشه سیاسی پرداخت. به اعتقاد وی، نظریه ولایت در اندیشه رهبر انقلاب، جایگزین ایدئولوژی سیاسی رایج در مدلهای دولت-ملت غربی است و مفاهیمی چون «والی»، «امام» و «ولی امر» معنایی متفاوت با «سلطان»، «حاکم» یا «زمامدار» دارند. او تأکید کرد که در اسلام، رهبری بهمعنای پیشروندگی و پیوند ارگانیک با امت است، نه سلطهگری و فرماندهی از بالا.
بخش سوم این جلسه به تحلیل جایگاه «امت» و «امامت» در نظام اداری اسلامی اختصاص داشت. سخنران، بر مسئولیت مشترک امت در حفظ و اقامه نظام ولایت تأکید کرد و ویژگیهای انسانشناسانه مورد نظر رهبر انقلاب را تشریح نمود. در این نگاه، انسان موجودی اندیشمند، مختار، نوآور و مسئول است و همین مسئولیتپذیری، بنیاد قوام امت توحیدی محسوب میشود.
در جمعبندی این بخش، دکتر سیدطباطبایی میان سه نوع حکمرانی رایج—سلسلهمراتبی، مبتنی بر بازار و مبتنی بر شبکه—با مدل مورد نظر انقلاب اسلامی تمایز قائل شد و از «بسیج عمومی مردمی» بهعنوان شیوه حکمرانی انبیاء یاد کرد. او تأکید کرد که این الگو در برابر بروکراسی و خصوصیسازی، مبتنی بر «مردمسپاری» و حضور نیروهای مؤمن، پرانگیزه و باهدف در اداره جامعه است. همچنین ایشان اشاره کردند که اساسا وظیفه دولت برای رواج «مردمیسازی» ایجاد فرصت و فضایی برای نقشآفرینی مردم است.
در بخشی از سخنان خود، وی با استناد به تعبیر مقام معظم رهبری گفت: «حرف نو جمهوری اسلامی، مردم و ارزشهای الهی است. این دو باید با هم توأم شوند و حرکتها و جوامع را شکل دهند؛ نه اینکه ارزشها به مردم تحمیل شوند». او این تعبیر را لبّ نظریه ولایت در اداره جامعه اسلامی دانست.
در پایان، وی با اشاره به ضرورت طراحی نظامهای اجتماعی بر اساس این الگو، تأکید کرد که «الگوی اداره اسلامی» تنها در صورتی محقق میشود که نظامهای فرهنگی، تربیتی، اقتصادی، قضایی و سایر نظامهای اجتماعی بر اساس نظریه ولایت فقیه بازطراحی و ساماندهی شوند. از نگاه وی، الگوی اداره اسلامی نه یک نظام موازی با دیگر نظامها، بلکه «سیستم عامل» کل نظام اجتماعی اسلامی است که سایر اجزاء باید در دل آن معنا یابند.
