هر فعلی که از ما سر می زند، در حقیقت در حال تبعیت از یک امری هستیم و این موضوع مورد مطالعه بسیاری از پژوهشگران در سرتاسر دنیا قرار گرفته است. این تبعیت در فضای علم و علوم اجتماعی چه مختصاتی دارد؟

روزگاری صحبت از تحول علوم انسانی یا تولید علم نُقل محافل علمی بود و امروزه این کلمات مایه برخی کلی گویی ها و نقدهای کلان علوم انسانی غربی شده است.

«گفتار درمانی» نوعی سیاست‌ورزی در حیطه حکمرانی است که از اصلاحات ساختاری و بنیادین در رویه‌ها و خط‌مشی‌های عمومی در حوزه‌های مختلف در مقام سندنویسی و اتخاذ مواضع سخن می‌گوید و فراتر از دایره کلام و سخن، به میدان سخت واقعیت راهی ندارد. یکی از تنظیمات اساسی در بخش اقتصاد، اصلاحات ساختاری معطوف به بودجه عمومی کل کشور است.

وقتی‌که چند نهنگ بزرگ را در حصار دیواره‌های یک آکواریوم شیشه‌ای قرار دهید فضای کافی برای حرکت هیچ‌کدام از نهنگ‌ها باقی نمی‌ماند. در چنین شرایطی شاید در روزهای نخست، درگیری‌های شدیدی بین نهنگ‌ها به وجود بیاید ولی با گذشت زمان ، یک قانون نانوشته بین آن‌ها حاکم می‌شود و آن این است که هیچ‌کدام، کاری به کار دیگری نداشته باشند و اوقاتشان را بحث در مورد این‌که چطور می‌توان فلان گوشه آکواریوم را تزئین کرد بگذرانند. این‌طور است که نهنگ‌های بزرگ،‌ حتی از پلانکتون‌ها هم کوچک‌تر می‌شوند، به نحوی که حتی نمی‌توان به آن‌ها این امید را داشت که در یک بازه زمانی چند میلیون ساله،  به نفت تبدیل شوند.

پژوهشگر هسته تعلیم و تربیت مرکز رشد دانشگاه امام صادق(ع) در یادداشتی به نقد دخالت وزیر علوم در پروسه جذب معلمان و تلاش وی برای تامین معلم مدارس از میان فارغ التحصیلان دانشگاه های وزارت علوم پرداخت.

در دهه‌های گذشته بسیاری از بانک‌های مرکزی با اتخاذ سیاست‌هایی سعی کرده‌اند تا اعتبارات بانکی را به سوی اهداف خاصی هدایت کنند که هم وجه کمی آن مدنظر بوده است و هم وجه کیفی آن. به عبارت دیگر سوال این جاست که بانک‌ها به چه میزان اعتبار خلق کنند و این اعتبارات را به چه فعالیت‌هایی اختصاص دهند؟ طبق این سیاست، تخصیص اعتباراتِ به تازگی خلق شده به فعالیت‌های ناپایدار و مضر برای اقتصاد مانند امور سفته‌بازی در بازارهای مالی ممنوع بود.

 آن زمان می‌توان به معنای واقعی کلمه از یک «جنبش» در سطح اجتماعی در یک جامعه اسلامی سخن گفت که «فکر اسلام ناب» به نحو گسترده و در میان عامه دانشجویان گسترش یابد که حداقل فعالین مرکزی تشکل‌های دانشجویی، خود حامل یک ایده و تفکر مدلل، ریشه‌ای و اصولی باشند و این تفکر ضمن ظهور و بروز در خلق‌وخوی آن‌ها، موجب جذب عامه دانشجویان به این سبک و سیاق زیستن باشد. مسئولیت‌پذیری، ایجاد حس تعهد اجتماعی و درنهایت یافتن معنای زندگی در این سلوک، ثمرات این جنبش اصیل عدالتخواهانه خواهد بود.

در واقع، دانشگاه در سال‌های اخیرش، حرفه‌ای‌تر شده است و سعی می‌کند با تمام شاخص‌ها و معیارهای بیرونی خود را معرفی کند و مؤثر نشان دهد و به نوعی توجیه کند. از آن سو، با این‌که به امر تربیت توجهی بیشتر شده است، اما نه در قالب متناسب وجهه و ساخت مورد نیاز بلکه عموماً به صورت تک نسخه‌ای با شاخص‌های نقطه‌ای عنایت می گردد و از آبشخور اصلی امر تربیت، که همان تولی‌گری و تولیت است، دور یا خالی شده‌ایم. پس لازم است توجه شود که مدیریت در هیچ زمانه‌ای جایگزین تولیت نبوده و هر کدام کارکرد خود را دارند، ضمن اینکه در توجه بیشتر به مدیریت و غفلت از تولیت، شاید به مقصدی که می‌خواهند برسیم ولی به مقصدی که می‌‎خواستیم، نرسیم.

وقتی پیرامون تحریم اخبار و یا گزارشاتی می شنویم به ذهنمان مصادیقی تبادر می شود، به طور مثال تحریم‌های اقتصادی با انواع و اقسام آن، مالی _ بانکی، بیمه،حمل و نقل و فروش نفت و ... یا تحریم تسلیحاتی و نظامی یا تحریم‌های فناوری یا تحریم‌های فرهنگی و تحریم‌های سیاسی و یا تحریم‌های رسانه‌ای. این یادداشت براین موضوع تمرکز دارد که باید ذهن ما مقداری کلان تر و با عمق بیشتری به موضوع تحریم توجه کند و صرفاً تحریم های اقتصادی و یا موارد فوق الذکر را مورد توجه قرار ندهیم، چرا که این بحث خود بخشی از پازل دشمن است که می خواهد ذهن ما را فقط درگیر این نوع از تحریم های ظاهری کند و به پشت پرده تحریم‌ها فکر نکنیم و در واقع در زمین بازی که آنها طراحی نموده اند بازی کنیم و به دنبال راهکارهای دور زدن تحریم ها باشیم.